Esquema para un exame de Aristóteles sobre os texto "As catro causas"

Mentres media clase está de viaxe en Roma, a xente que quedamos aquí mandámoslles recordos e dedicámonos a facer un esquema para un exemplo de exame sobre Aristóteles.

Este é o texto do exame:


Como o esquema nos quedou moi lucido acordamos subilo no blog. Aquí está:

Revisando que tal quedou decatámonos de que hai os seguintes problemas:

Non hai que esquecer que se trata dun esquema. Hai que desenvolver o que se di aí, algunhas partes moito (p.ex., a definición de "cambio", etc.)
Falta atopar un lugar para profundar máis sobre materia e forma. P.ex., despois dos antecedentes presocráticos, cando se chega a Aristóteles; ou se non, ao falar das causas material e forma.
Toda a parte sobre o esencialismo, o teleoloxismo, a crítica marxista e a opinión persoal están sen desenvolver. Non podemos facer un esquema desta parte porque é moi persoal, cada quen debe facer o seu.

Metempsícose: a transmigración das almas

por Jorge Domínguez Encinas. 2º Bach. CT, 2013-14.

Orixe do concepto de transmigración das almas.
Concepción dos presocráticos e aplicación na teoría do dualismo de mundos de Platón.

1.- Introducción
A transmigración das almas é una doutrina filosófica da Grecia Clásica baseada na idea de que o corpo está formado por diversos elementos e que algúns destes son traspasados dun corpo a outro trala morte.
Provén do termo grego μετεμψύχωσις (Metempsicose), e está formado por μετα- (máis alá), Éν- (en, dentro),Ψυχη (alma) e –ωσις (-osis = proceso). Pódese traducir como traspaso da Alma. Foi adoptada en forma filosófica por Platón, os pitagóricos e a secta órfica.


2.- Transmigración nos Misterios Órficos
O orfismo é una corriente relixiosa da Antiga Grecia, relacionada con Orfeo. Os órficos propoñen que o ser humano está formado por corpo e alma, e pensan que esta última é inmortal. Toman como referente o mito de Orfeo, no que se conta que baixa ao Hades para recuperar á súa amada Eurídice.
Esta viaxe é considerado como un renacer, a viaxe que fai a alma cando morre unha persoa, que consiste en baixar ao inferno para ser castigada polas malas obras durante a vida e ser purificada. Tras unha vida xusta a alma queda purificada e pode ir ao ceo onde están os deuses e as almas boas.

3.- Relación da Metempsicose cos ritos dionisíacos da colleita
Algunhas das festividades dionisíacas relacionadas coa fin dos cultivos en outuno, sendo a vendima o último, poden relacionarse coa transmigración das almas. No outuno pódese dicir que morren os campos, pero cando despois de sementalos os froitos volven a aparecer na época primaveral pódese afirmar que o campo renaceu.

4.- Metempsicose no Pitagorismo
A comunidade pitagórica rexíase por unhas normas moi estritas. Unha das súas doutrinas era a da metempsicose ou transmigración das almas, que consistía en que a alma era eterna e rencarnábase en diferentes corpos ao longo de varias vidas ata conseguir a purificación.
Por este motivo tiñan prohibido comer carne, xa que cualquera animal podía ser a reencarnación dun ser querido morto. Tamén, cando espertaban non facían a cama xa que pensaban que a forma que quedaba era a da alma e se se desfacía podía desparecer.

5.- A Transmigración das almas e o Mundo Dual de Platón
Platón afirmaba que o noso mundo é una copia imperfecta creada por Deus a semellanza dun situado máis alá do ceo e que está formado por ideas de todas as cousas. Platón tamén ve esta dualidade na antropoloxía, explicando que o corpo humano posúe alma e corpo. A alma está dividida en tres partes e atópase presa no corpo. Cando o home morre, a alma queda libre e ascende ao mundo intelixible. Alí observa todas as ídeas e as comprende, mais cando regresa ao mundo sensible esquéceas temporalmente. A alma seguirá no mundo das ideas sempre e cando exista un equilibrio entre as súas partes e as virtudes. Cando este equilibrio se rompa a alma caerá ao mundo sensible e aferrarase a un corpo no que residirá ata que morra e volvería a empezar o ciclo de novo.

A expresión das emocións en "Tristán e Isolda"

Por Ismael Orge Fernández,
2º Bach. Ciencias e Tecnoloxía, 2012-13

En Tristán e Isolda, Richard Wagner crea novos recursos expresivos para amosar a diferencia entre o mundo obxectivo e racional dos cabaleiros medievais e o mundo subxectivo e paixonal dos amantes.

Contexto
Richard Wagner foi un compositor alemán de gran importancia do séc. XIX que renovou a ópera e influiu intensamente nas xeracións posteriores. Estivo influido por outros como Weber, Beethoven, Berlioz... e incluso por filósofos como Schopenhauer e Nietzsche, cos que mantivo relación de amizade.

Algunhas das súas obras máis importantes son: Os mestres cantores de Núremberg, Tristán e Isolda e O anel do Nibelungo.
Debido á influencia de Schopenhauer e certas condicións persoais, Wagner acolleuse a unha visión profundamente pesimista da condición humana, que mantivo ate o final dos seus días. Tamén aceptou a idea de que a música, segundo Schopenhauer, é a arte por excelencia e é a expresión directa da esencia do mundo.

Renovación da ópera
Desta forma, aínda que nun principio realizou algunhas obras propias do Romanticismo, pronto desenvolvería unha nova concepción da ópera. O noso compositor defenderá a idea de que a máxima obra de arte total e da ópera é o drama, o cal debería ser unha unión de tódalas artes (música, danza, teatro, poesía...) nun todo homoxéneo cun propósito de expresión común. Oponse á ópera realizada ata entón pola súa comecialidade e pola concepción da voz humana coma un instrumento máis, cando debería ser empregada para expresarse a través das palabras e así dotar dun argumento sólido á obra, sendo inseparabeis os conceptos de músico e poeta (o denominado conto falado).

Ao longo da súa obra, Wagner mostrará un claro interese pola cultura e mitoloxía grega, como se pode ver no seu concepto de drama, que aparecerán en moitas das súas obras. Non obstante, máis adiante irá aparecendo un certo nacionalismo nas súas obras, dando preferencia aos mitos xermanos por enriba dos demais. Este nacionalismo xunto cun antisemitismo crecente, foron os causantes do cese de relación co filósofo Nietzsche, ademais dun crecente ensalzamento dos motivos cristiáns.

Novos recursos expresivos

En canto á súa linguaxe musical, Wagner emprega técnicas que serán antecedentes de movementos posteriores como o Expresionismo e mesmo da música contemporánea, como son o cromatismo ou o uso de acordes extranos á tonalidade.
Un exemplo claro no que podemos apreciar estes recursos é na obra Tristán, onde o autor realiza unha contraposición entre o mundo da guerra, da honra medieval no que se encontra Tristán antes de coñecer a Isolda e o mundo dos sentimentos, do amor que supón a exaltación mesma das emocións e que aparece tras beber os protagonistas o filtro de amor.
Esta contraposición realízaa mediante a identificación do primeiro mundo citado, o mundo racional, co diatonismo mentres que o segundo, o sentimental, é identificado co cromatismo. Porén, Wagner non realiza un cambio directo entre un e outro mundo senón que vai realizando paulatinamente os cambios.

Unha técnica destacable en Wagner é o Leitmotiv (motivo condutor), que consiste en asociar motivos musicais con conceptos abstractos, personaxes, cousas... permitindo unha maior expresión e transmisión de ideas na obra. Por exemplo, en Tristán existe un motivo que expresa o desexo e outro motivo que representa a morte. Ambos están diferenciados claramente e empréganse varias veces no transcurso da obra para facer referencia a estes conceptos abstractos.

Ademais do citado conto falado o compositor alemán emprega tamén a forma musical de principìo a fin na que a tonalidade perde a súa función arquitectónica, quedando unicamente cunha función expresiva e permitindo así a introdución dos cromatismos.

Exemplos en Tristán e Isolda
Con este conxunto de técnicas, Wagner logra unha ópera moito máis expresiva e elaborada cá anterior, transmitindo ao expectador unha serie de ideas e sentimentos a través delas sendo Tristán a súa obra máis importante neste sentido. A súa clara expresión do mundo sentimental dos personaxes mediante o cromatismo, o emprego de motivos para facer referencia, por exemplo, á ondaxe, acordes extranos á tonalidade para dar sensación de tensión... son os recursos que fan desta ópera unha obra singular.
Cabe destacar ademais que todo isto é empregado polo autor para conseguir facer chegar ao expectador unha visión máis nítida e completa de toda a obra proposcionando, a parte do argumento propio da obra, un mundo sentimental vivo dentro dela que é profundamente explorado.

Ligazóns

Música e significado: Luis Ángel de Benito presenta un programa de análise musical en Radio Clásica. O espazo dedicado ao Tristán (e Isolda!!!) explica todo o que dicimos con moita profundidade e moitos exemplos musicais, e pode oirse e descargarse online.

Yolanda Sarmiento: Blog desta profesora de Harmonía, Análise e Fundamentos de Composición do Conservatorio Profesional de Música “José Castro Ovejero” de León (España), onde se analiza o Acorde Tristán.

Os símbolos de "O nome da rosa"

Por Lidia Figueroa García
1º Bach. Ciencias e Tecnoloxía, 2012-13

O nome da rosa é unha obra de Umberto Eco. Nela pódese ver a outra cara da Igrexa e a forma de vida das persoas da época medieval.

O fío do relato está nunha serie de asasinatos que se producen nun mosteiro. Ao longo de toda a obra pódense observar varios símbolos.

Símbolos relixiosos
atopamos en primeiro lugar o mosteiro, que está (significativamente) apartado da sociedade xa que ten que estar nun lugar sagrado, e orientada cara ao leste, posto que o sol se pon por aí e é símbolo de luz.
Tamén hai cruces, símbolo evidente do cristianismo.
Os frades danse a benvida á abadía bicándose nos beizos, no nome de toda a congregación.

Animais
Aparecen en varias ocasións varios corvos, que fan referencia á morte, e un gato negro, que fai referencia á bruxería, tema moi sensible na Idade Media, cando moitas mulleres foron queimadas en fogueiras por seren declaradas bruxas.
Os frades tiñan fama de vivir moi ben e comer moito, o que se mostra coa matanza do porco.

Lugares, palabras e números
A biblioteca da abadía é un símbolo moi claro xa que o coñecemento das persoas está presente en toda a obra.
O labirinto que contén a biblioteca tamén é moi importante xa que é signo do mundo. O labirinto réxese por unha serie numérica e por frases en latín.
Unha das curiosidades desta obra é que xira en torno ao número sete:

As salas da biblioteca están organizadas a partir deste número,
sete son tamén os asasinatos que se producen na abadía,
os capítulos do libro,
as horas de traballo dun monxe e
o tempo no que transcorren os sucesos.
Fóra dos libros, sete son os planetas,
os sacramentos e
os pecados capitais.

Nesta biblioteca preséntase unha fusión entre o libro bíblico da “Apocalipse” e o mapa xeográfico do mundo.

O título
“O nome da rosa” pode ter varias interpretacións. A rosa é unha flor que pode ter moitos significados. Asóciase coa biblioteca onde se produce o misterio; tamén é relacionada co labirinto, figura moi usada para a xeometría e os misterios e frecuentemente utilizada nos pavimentos de moitas igrexias góticas.
Por último, a rosa está asociada á figura da Virxe María. Penso que a rapaza, a quen condenan por bruxería, fai en parte referencia á virxe posto que é moi humilde. O rapaz namórase dela e ao final da obra di que nunca soubo o nome daquela rapaza. Por isto creo que o título é debido a que el non sabía o nome da rosa, da súa Rosa.

A muller
Pero o símbolo da virxe non aparece nesta obra de forma positiva xa que deixa de lado a realidade da época. As mulleres dedicábanse á prostitución e eran utilizadas. Mantiñan relacións cos curas do mosteiro para conseguir un corazón de animal. Eran un “obxecto”. Elas conseguían o corazón de vaca pero non os dos cregos. Socialmente eran bastante rexeitadas. Esa figura da virxe, polo tanto, é unha imaxe ideal que os relixiosos utilizan para poderen ignorar a inxustiza do trato que dan ás mulleres reais.

A esquizofrenia en "Unha mente marabillosa"

Por Ángela Hernández Bouzón
1º Bach. Humanidades e Ciencias Sociais, 2012-13

Da esquizofrenia tense escrito e falado moito, pero a realidade é que no fondo é a gran descoñecida, ou mellor dito, sono as persoas que a padecen. Na película Unha mente marabillosa cóntase a vida de John Nash, un matemático que padeceu este transtorno.

A esquizofrenia

A esquizofrenia caracterízase pola aparición brusca tras un período de síntomas específicos: un deterioro predominantemente do pensamento, a linguaxe, o afecto e as habilidades sociais.

Na maioría dos casos aparece no contexto dunha síndrome psicótica caracterizado por alucinacións, delirios e comportamentos extravagantes.

Un estudante de matemáticas

Nash é o personaxe principal de Unha mente marabillosa. Ao principio da súa vida todo ocorre con total normalidade ata que lle é diagnosticada esquizofrenia; entón é cando se descobre que todo o que se fora vendo como argumento da película era creado pola súa mente. Cando comeza o relato é un estudante de posgrao; ao facer unha revolucionaria teoría consegue unha praza de profesor e nese momento é cando coñece a Alicia, unha das súas alumnas, quen o deixa fascinado demostrándolle que as leis do amor están por riba das matemáticas.

O brote psicótico

Entón comeza un novo tema: é recrutado por William Parcher para que axude aos EEUU na Guerra Fría contra a Unión Soviética. Pero pouco a pouco descubrimos que esta historia é creada pola mente de Nash debido á esquizofrenia. É levado a un psiquiatra, quen lle diagnostica a enfermidade e infórmanlle de que vai ser tratado mediante unha terapia electroconvulvisa durante varios meses para poder ser reinsertado na sociedade. Despois disto volve á casa pero mantendo unha medicación que o dorme mentalmente, non podendo desta forma traballar nas súas teorías ni ter relacións coa súa muller.

Nash tómase a súa enfermidade dun xeito divertido, por exemplo, na escena na que o seu amigo Sol o visita e pregúntalle si coñece a Harvey, outro amigo que está sentado na cadeira (onde en realidade non hai ninguén!); Sol preocúpase pero Nash ri e recoñece que era unha broma. Despois dun tempo, Nash deixa de tomar a medicación debido aos problemas que lle causaba. Pero de novo volve caer nas alucinacións e delirios que antes tiña. A súa muller, que deixara ao seu cargo o bebé que tiveran, decátase e preocúpase. Moi asustada decide irse co neno ao medio da estrada pero, cando xa vai marchar, Nash ponse diante do coche e dille que sabe que eles, os personaxes das súas alucinacións, non son reais, porque eles non crecen e ela, porén, si o fai. Nese momento reflexiona e desde ese acontecemento aprende a diferenciar entre o real e a súa imaxinación.

O premio Nobel

Xa ao final da película, Nash é galardoado co premio Nobel de economía pola gran calidade das súas teorías. No seu discurso dá as grazas á súa muller xa que esta foi un apoio imprescindible para a superación da súa enfermidade, e di textualmente:

Sempre crin nos números, nas ecuacións e na lóxica, que levan á razón. Pero despois dunha vida de busca dígome: Que é a lóxica? Quen decide a razón? Busquei a través do físico e do metafísico e fixen o descubrimento da miña vida: só nas misteriosas ecuacións do amor pode atoparse algunha lóxica.

A miña opinión

Na miña opinión, a película explica moi ben o que é a esquizofrenia e axuda a "entender" como se sente quen a padece, aínda que para iso o director tivo que esaxerar esta enfermidade. Por exemplo: na realidade estes trastornos e alucinacións soamente se escoitan e o director quixo escenificalos con imaxes para que se vise máis clara a historia e que as alucinacións do protagonista parecesen máis reais e comprensibles nunha linguaxe cinematográfica.

Desde o meu punto de vista, o xeito divertido en que Nash trata a enfermidade é o que fai que poida convivir con ela. O máis importante é o papel que teñen tanto Alicia, na película, como na realidade os familiares; é moi importante e moi difícil, como se representa na escena en que ela, farta das consecuencias da medicación, estoupa e guinda un vaso contra a parede. Non creo que na realidade haxa moitos esquizofrénicos como Nash e que poidan convivir con esa enfermidade, que é o que el acaba logrando cando se decata de que as súas alucinacións nunca crecen e a súa muller si.

Finalmente, o que podo engadir é que Unha mente marabillosa é unha película que todo o mundo debería ver para así ter outra visión desta enfermidade.

Materiais para descargar

Pica nas imaxes para ir ás páxinas indicadas:

Unha biografía de John Forbes Nash, o matemático en quen se inspira o personaxe principal desta película (Na Wikipedia)

A ficha da película en IMDb (Internet Movie Data base)

Unha discusión sobre a película desde o punto de vista psiquiátrico (Documento do Centre d'assistència terapèutica de Barcelona)

Os Dereitos Humanos, nos "Camiños de Redondela"

"PANFLETOS" DOS DEREITOS HUMANOS

O día 10 de decembro, co gallo do aniversario da Declaración Universal dos Dereitos Humanos (ONU, 1948) fixemos esta actividade en 2º ESO:

Estudamos os dereitos que cada persoa ten soamente por ser persoa.
Buscamos exemplos deses dereitos...
... pero tamén exemplos de como se violan en todos os países.
Preparamos os panfletos resumindo o que aprendimos...
... e saímos a rúa para entregarllos a toda a xente da vila.

Traballamos en colaboración co Proxecto de Biblioteca sobre os Camiños de Redondela e coa Rede de Escolas de Amnistía Internacional. Neste post resumímovos como fixemos esta tarefa, na que o pasamos xenial.

1. Estudamos os Dereitos Humanos
Para isto utilizamos o libro, ademais (por suposto) do texto da Declaración

Un dos nosos principais recursos en internet é a páxina da Rede de Escolas de Amnistía Internacional, da que hai un grupo en bacharelato neste centro. Podes vela picando na imaxe:

2. Preparamos os panfletos 
Despois de buscar os exemplos tratamos de poñer en frases sinxelas e que todo o mundo poida entender...

... algún artigo da Declaración
... algún exemplo de violación dos dereitos
... algunha ONG que vixíe e traballe para que se cumpran

A continuación escribimos esas frases en papeis de cores e decorámolos ben.

3. Saímos á rúa
Xa temos todo preparado! Agora collemos o noso "material subversivo" e saímos polos Camiños de Redondela, como di o Proxecto de Biblioteca deste ano. Pensar que nalgúns países poderían deternos e incluso matarnos por facermos isto!
Primeiro fumos ao Concello, ao Mercado e ás tendas de arredor da alameda: 

Despois, á zona da Mariña e ao Centro de Saúde. Pedimos permiso para non molestar ás persoas que estan enfermas ou acoden a unha cita médica:

-Por que me foxe toda a xente?
-Porque te achegas gritando e o último que pensan é que lles vas dar un panfleto pacifista.
-Ah!

... pero, en xeral, todo o mundo nos recibe moi ben e dános as grazas por divulgarmos esta información que, moitas veces, non coñecemos tan ben como deberiamos.

4. Bótalles unha ollada!
Esta é a nosa colección de panfletos. Bótalles unha ollada!: