CHARLAS "Os contos" 4 - Alicia como metáfora da adolescencia - O xardín

Poderíasme indicar cara a onde teño que ir desde aquí?

Como adoitamos facer, despois de recoller datos e analizar elementos pasamos a facer unha interpretación. Na primeira charla sobre Alicia vimos quen eran Carroll e Alicia, na segunda estudamos os personaxes e hoxe finalizamos preguntándonos polo sentido deste conto como metáfora da adolescencia e o xardín como o desexo que impulsa a Alicia cara a madureza. Para o primeiro vannos guiar Aroa, Paula e Laura Castro e para o segundo Antía, Laura Cobián, Alicia e Lucía. .

Alicia, unha metáfora da adolescencia
Laura Castro introduce o tema. A nosa protagonista é unha moza de 12 anos, cando se produce o paso da infancia á idade adulta. Este paso non é repentino senón que dura un tempo no que pasamos moitas inseguridades, ansiedade e malestar. Xa non encaixamos no mundo das/os pequenas/os pero tampouco no das persoas maiores. Sempre somos demasiado grandes ou demasiado pequenas/os para facer tal ou cal cousa, e isto está representado no conto polo feito de que Alicia sempre é literalmente demasiado alta ou demasiado baixa para entrar por unha porta ou para coller algo que está sobre unha mesa, non ten sitio dabondo na casa (do Coello Branco) e ráchaa cando quere moverse.
É certo que temos instrucións para entrar nese mundo novo das persoas adultas: todo o mundo nos di o que temos que facer, cales son os bos modais, o que debemos facer, comer ou vestir. Pero Paula pregúntase se esas instrucións son realmente fiables. En primeiro lugar, a propia xente maior non segue as normas, como vemos na festa de non-aniversario e practicamente en todo o conto. A raíña é unha persoa caprichosa e arbitraria, o coello chega sempre tarde... E, ademais, podemos fiarnos inocentemente, e comer ou beber todo o que nos ofrezan? Como nos preguntabamos na anterior charla, debemos confiar cegamente nunha persoa que nos ofrece unhas setas estrañas mentres fuma unha cousa rara? Alicia non atopa seguridade nos consellos que lle dan e enfádase máis cada vez que fala cunha persoa adulta.
Finalmente, Aroa resume o encontro co Gato de Cheshire. Tamén víramos o día anterior que este personaxe é a encarnación das famosas galletas que se fan no Condado de Cheshire, en Inglaterra. Pero hoxe ímonos fixar en como o gato cambia o punto de vista da nena: non debe buscar un camiño no mundo exterior a ela, senón mirar dentro de si e pensar a onde quere chegar. Na segunda parte desta mesma charla volveremos sobre este punto, polo que Aroa nos le o fragmento para que o lembremos ben:

Alicia: Poderíasme indicar cara a onde teño que ir desde aquí?
Gato: Iso depende de onde queiras chegar.
Alicia: A min non me importa demasiado onde.
Gato: Nese caso, da igual cara a onde vaias.
Alicia: Sempre que chegue a algunha parte.
Gato: Ouh! Sempre chegarás a algunha parte, se camiñas o bastante.

O xardín
Nada máis entrar no Submundo, Alicia ve un xardín a través da fechadura dunha portiña. Esta imaxe será o que a impulsará ata o final do relato, cando por fin chegará a el, e Laura Cobián interprétaa como un símbolo da vida adulta, albiscada na infancia como un lugar marabilloso, ao que se quere chegar pero que sempre é distante e difusa.
Para atopar o xardín, a protagonista terá que pasar por unha transformación do seu corpo, no que se atopa incómoda e que descoñece. A chave e a fechadura son xa en si símbolos tanto dos xenitais e do coito como da curiosidade infantil, xa que moitas/os nenas/os espreitaban a vida íntima das persoas maiores polo buraco da porta cando non había chavíns coma os de agora.
Antía comenta tamén a parte das emocións e as actitudes. A rapaza terá que nadar nun mar de bágoas (quen non o fixo na adolescencia?), participar nunha carreira, esnaquizar a casa do Coello Branco, falar cunha eiruga, coller un porco no colo… Así é como a nena se representa as cousas que fai a xente maior: a competitividade, as relacións con persoas estrañas que lle daban medo de pequena, a maternidade e o coidado dos bebés...
Lucía comenta o apartado das relacións sociais e incluso políticas, a rutina diaria do té das 5 e as normas de boa conduta, o trato con persoas odiosas como a Raíña de Corazóns, caricatura da raíña Vitoria, e o desfile interminable de persoeiros políticos que medran e medran só para ver como un bo día van e lles cortan a cabeza...
Cando a coitada Alicia se ve finalmente no lugar ao que tanto quixo chegar descobre que non é ningún paraíso, e cando se ve atacada polos naipes non pode soportalo máis, entra en angustia e, como sucede nos soños, esperta e decátase de que todo era imaxinación e realmente está deitada nun campo, doce e morno.
Para resumir en que consiste todo este cambio cara á vida adulta temos con nós a... A PROPIA ALICIA! Impresionante! A mesmísima Alicia (Ojea) vainos explicar o diálogo co Gato Risón, que xa lera Aroa na primeira parte da charla, en base aos conceptos de Autonomía e Heteronomía: Alicia pregúntalle ao gato que camiño debe tomar. Esta é a actitude infantil de facermos o que nos din, comportándonos heteronomamente xa que non tomamos as nosas propias decisións.
O gato contéstalle que para saber por onde ir ten que decidir a onde quere ir: Alicia, como persoa adulta, ten que coñecer o seu desexo, decidir os medios para acadalo e, unha vez tomada a decisión, poñela en práctica. Nisto consiste a autonomía que caracteriza a vida adulta. Como xa dixemos, a rapaza non está aínda preparada para isto, polo que acaba finalmente entrando en angustia e regresando á súa situación actual, no paraíso (este si seguro – polo de agora) da infancia.

Materiais
Con isto acabamos a serie de tres charlas sobre Alicia no País das Marabillas, pero aínda queda unha máis na serie sobre Os contos, na que comentaremos algúns dos relatos utópicos e distópicos que lemos en 1º Bach. Picando nas imaxes podedes ver o cartel da charla de hoxe e as dúas presentacións, e máis abaixo tedes, coma é habitual, unhas fotos do encontro, Invitámosvos a arrumbar con nós as mesas e cadeiras da biblioteca e deixalas na distribución habitual para lectura e traballo:

  

Cretos: birminghamteacher.wordpress.com (Alicia - Imaxe estirada), www.abc.es (Alicia - Cartas), www.istockphoto.com (Árbores), coub.com (Gato), it.chili.com/ (Setas), laestanteriadeefren.blogspot.com (Xardín).

CHARLAS "Os contos" 3 - Os personaxes de Alicia no País das Marabillas

Non estou tolo, soamente vivo unha realidade diferente á túa.

Hoxe analizamos os personaxes de Alicia no País das Marabillas con Sheila, Aarón e Alexia.
Como estamos vendo, este libro que en aparencia é tan sinxelo e inocente ten unha gran complexidade porque se pode ler en varios niveis, e persoas distintas poden facer lecturas moi diferentes segundo as súas idades, os seus intereses, os seus trasfondos culturais... Isto nótase moi especialmente nos personaxes, nos que a xente maior ve moitos detalles que non ve a xente miúda: crítica social, preocupación polo paso á vida adulta, enigmas e xogos lóxicos….

Alicia, o Sombreireiro Tolo, a Lebre e o Leirón. A eiruga
Alicia é unha nena ao inicio da adolescencia. A súa personaxe está nun debate continuo entre a infancia e a vida adulta, entre a inocencia e a madureza. Ten respecto polas normas e quere que todo o mundo se comporte correctamente pero resístese a abandonar a nenez, o que para Carroll significa a corrupción da inocencia edénica.
Sheila comenta que a escena máis lembrada do libro é a da festa de non-aniversario. Nela, Alicia atopa un grupo de toleiráns que toman té nun xardín, e a través deles vemos a imaxe que a nena ten das persoas adultas: caprichosas, con malos modais e que non cumpren nada do que a ela lle esixen.
O sombreireiro, entre outras cousas, fai referencia a un dito inglés (To be as mad as a hatter), que ten a súa orixe no feito de que, efectivamente, os sombreireiros acababan toleando por usaren compostos de mercurio no seu traballo. Este personaxe é tamén unha crítica dos costumes sociais, coma o té das 5. A frase que seleccionou Sheila é Non estou tolo, soamente vivo unha realidade diferente á túa.
A lebre tamén ten o seu dito (To be as mad as a March hare), que se debe a que o mes de marzo é o do estro das lebres. Di esta frase: Aos loucos hai que tratalos con cariño.
O leirón non ten unha personalidade definida. En realidade, é ese parente maior que queda durmido durante as comidas familiares (probablemente por abusar do viño e outros licores).
A eiruga di a frase Quen decide o que é apropiado ou o que non? Se alguén se pon un salmón na cabeza, ti faríalo?. É a persoa inconformista pero pasiva. Interpretámola coma unha persoa que consume drogas, xa que está fumando unha cousa rara enriba dunha seta… Xorde a pregunta: Como sei se debo probar algo que me ofrece unha persoa descoñecida?

O coello, a Raíña e o Rei, as cartas
Estes personaxes explícanolos Aarón. O coello é o primeiro personaxe fantástico que aparece no libro. É un espello da nosa sociedade: apresurado, cheo de ansiedade e autoesixente. A un nivel máis profundo, como veremos na próxima charla, representa o paso do tempo, que é un tema fundamental cando queremos ver o conto como unha metáfora da adolescencia. A frase pola que todo o mundo o recorda é Ai Deus!, Ai Deus!, Vou chegar tarde!, pero Aarón chámanos a atención sobre esta outra: Se coñeceras o tempo tan ben coma min non falarías de perdelo.
A raíña é intolerante, e é quen realmente goberna o País das Marabillas. A súa frase é Que lle corten a cabeza!. Quen lle dá o contrapunto é o rei, que é algo inepto pero ao final é a salvación de moitos que ían ser decapitados. Esta frase súa dío todo: Non me gusta nada a pinta que ten. Porén, pode bicar a miña man, se así o desexa.
Os naipes son serventes da raíña, con figura humana. Representan a submisión da sociedade ás figuras de poder. Aparecen cando Alicia entra no xardín, e Aarón cántanos a súa canción: Todos a traballar, as rosas hai que pintar e todas vermellas quedarán.

O Gato Risón
Un dos personaxes máis célebres do conto é o Gato de Cheshire, o gato que desaparece deixando un sorriso no aire. A Alicia moléstalle todo del, incluso cando non está á vista, pero trátao tamén coma unha figura adulta á que respectar.
Alexia cóntanos a anécdota que hai detrás do persoaxe: No condado de Cheshire, en Inglaterra, fan unhas galletas coa imaxe dun gato que sorrí. As nenas e nenos vanas comendo polos bordes ata que só queda a boca, como sucede co Gato Risón.
Na próxima charla faremos tamén un comentario máis amplo sobre o Gato filósofo polo que de momento quedaremos con esta frase súa: Sempre chegarás a algunha parte se camiñas o bastante.

Materiais
Aquí podedes descargar o cartel da charla e as presentacións que utilizamos, xunto coas fotos da hoxe:

 

Cretos: Wikipedia (Tea party), shoplet.com (Queeh of Hearts), thinglink.com (Cheshire Cat), kitchenlaw.blogspot.com (Biscuit).

CHARLAS "Os contos" 2 - Alicia e Carroll, Alicia como un soño

Nunha tarde dourada escorregabamos pola auga preguiceira.

Lewis Carroll foi unha persoa complexa, que viviu tanto no ámbito diáfano e diúrno da ciencia e a lóxica coma no escuro e nocturno das paixóns, quizais incluso demasiado profundas, ademais de dedicarse á relixión e á súa afección pola fotografía. Para compaxinar estes dous mundos utilizou en cada un unha linguaxe distinta: a das matemáticas no mundo da ciencia e a dos soños no mundo das paixóns.
Na charla de hoxe Luis, Julia e Andrea vannos achegar á figura de Carroll e a súa relación con Alicia, e Jose, Pablo e Laura van salientar os detalles nos que o conto transcorre coma un soño. Esta é a primeira dunha serie de tres charlas nas que nos asomaremos ao conto de Alicia no País das Marabillas.

Alicia e Carroll
Comeza Andrea. Charles Lutwidge Dodgson (verdadeiro nome de Lewis Carroll) e Alicia Liddell coñecéronse cando a nena aínda non tiña 4 anos e co tempo trabaron unha amizade profunda. El era diácono da igrexa anglicana, escribía libros sobre lóxica (desenvolveu unha técnica para representar os siloxismos mediante esquemas arbóreos) e cargaba sempre cunha cámara coa que fotografaba, sobre todo, persoas. Alicia tiña dúas irmás e frecuentemente saían a pasear polo campo. Carroll inventaba historias e adiviñas, case sempre sobre temas relacionados coa lóxica tratados con humor, e as rapazas estaban encantadas.
Julia e Luis comentan que o conto de Alicia non naceu, pois, nunha mesa dun despacho ao longo de meses ou anos, como adoita suceder, senon un día de 1865 en que baixaban en barca polo río Támesis, preto de Oxford, cando as irmás Liddell pedíronlle ao seu amigo que lles contase unha historia divertida. El improvisou esta historia, que máis tarde escribiu e publicou inicialmente co título As aventuras subterráneas de Alicia.
Tamén a relación entre o diácono e Alicia foi moi peculiar. Carroll buscaba nas súas fotografías representar unha inocencia edénica. Que quería dicir isto exactamente? El tomou gran cantidade de imaxes de nenas, sobre todo de Alicia, pero nalgunhas delas as meniñas aparecen espidas ou pouco vestidas (coma a Biblia pinta a Adán e Eva no xardín do Edén, antes do pecado), e a propia Alicia está nunha delas nunha actitude como de bicar a Carroll. Por isto frecuentemente formulouse a pregunta: cal era exactamente a relación que tiñan? Era el un ser completamente espiritual e inocente? Ou había na súa personalidade un trazo profundo de perversión?

Alicia no País das Marabillas: un soño
Pablo, Alba e Jose toman agora o relevo. O libro comeza con Alicia adurmiñada na herba e ve un coello branco entrar nunha tobeira. A nena ségueo e cae nun pozo que semella non ter fin. Este é o mítico momento en que, ao empezarmos a durmir, soñamos que caemos e damos un gran chimpo na cama… pero o relato segue e, a partir de aquí, as cousas ocorren coa lóxica do soño e do inconsciente.
Pablo chama a nosa atención sobre o feito de que as cousas aparecen e desaparecen conforme Alicia as necesita, e isto fai que a narración avance e vaian cambiando os escenarios, pero tamén ás veces provoca na heroína a angustia característica dos soños.
Todos os personaxes compórtanse dun xeito tolo, os animais intercambian os seus costumes e actitudes coas persoas, as cartas falan e camiñan, o gato de Cheshire faise visible e invisible…
Alba fíxase no absurdo das transformacións: un bebé convértese nun curricho ou un pau de crocket nun flamingo. Hai unha hipérbole constante, xa que calquera cousa que sucede (p. ex.: Alicia crece ou decrece), sucede dun xeito esaxerado e sen sentido.
Jose remarca o sentido psicanalítico do relato. O soño, di Freud, representa na nosa imaxinación a realización dun desexo, pero faino de xeito enmascarado e mediante dobres sentidos, polo que reaccionamos como ante unha realidade paralela que semella existir realmente.
Sobre cal é o desexo que move a Alicia falará outro grupo nas vindeiras semanas, cando falen sobre o xardín que a nena vai buscando e do conto en si coma una historia de tránsito cara a adolescencia.
Finalmente, Alicia comeza a rifar coa Raíña de Corazóns e os Homes-Carta e, coma nos soños, entra nun estado de angustia e acorda… e aquí remata, por hoxe, a nosa charla.

Materiais
Aquí podedes descargar o cartel da charla e as presentacións que utilizamos, xunto coas fotos da hoxe: