CHARLAS "O corpo humano" 2 - Agresividade, sexualidade, arte

2ª Sesión: A laranxa mecánica
A paz, unha paz celestial, a suntuosidade e a untuosidade feitas carne

Con estas palabras describe Alex, o protagonista de A laranxa mecánica, a música de Beethoven que unha soprano empeza a cantar cando está cos seus drugos no bar onde adoitan planear as súas sesións de ultraviolencia. Tomámolas como pe para formular a nosa pregunta: como están no noso corpo a agresividade, a sexualidade e a arte? Pódese quitar unha delas, como a agresividade, sen quitar tamén as outras dúas? Deste tema nos falan hoxe Jesús de la Torre, Gabriel Pérez e Adrián Ojeda.

Jesús presenta ao personaxe principal, un adolescente ao que a violencia lle produce pracer e que é encarcerado despois da varios crimes. Un ministro do goberno, que espera conseguir moitos votos con isto, ofrécelle realizar un experimento que lle quitaría a violencia. Alex accede pero todo vai virar mal e acabará tendo terribles consecuencias para el.

Adrián conta como Alex se ve sometido a un condicionamento respondente: inxéctanlle un medicamento, ao que chaman vitaminas, que lle fai devolver e, mentres causa o seu efecto, obrígano a ver imaxes de agresións e violacións. Ao mesmo tempo, soa a 9ª sinfonía de Beethoven. Finalmente, todos estes estímulos asócianse ao medicamento e provocan tamén o vómito.

Con Gabriel vemos as consecuencias: Alex non pode sequera defenderse dunha agresión porque sente náuseas inmediatamente. E, do mesmo xeito, non pode soportar a excitación sexual... nin a música de Beethoven!: todo está asociado no seu corpo ao medicamento que provoca o vómito. Ao final, Alex salta por unha fiestra, coa intención de suicidarse.

Interpretamos isto, seguindo a Freud, como un exemplo de que tentar separar o Eros e rexeitar o Thánatos leva á neurose: non podemos deixarnos levar pola violencia, pero debemos encauzar a agresividade xa que a necesitamos para podérmonos facer un lugar na vida.

Imaxes

Pica nas imaxes para amplialas ou descargalas.

Materiais para descargar

Podes baixar tamén o cartaz e a presentación desta charla:

              

CHARLAS "A luz" 5 - A luz no cine

4ª Sesión: A laranxa mecánica

É mellor unha persoa cando elixe o mal que cando se lle impón o ben?

Unha película é coma un texto escrito en luz e son. Con esta idea comezamos a nosa última charla do curso. Para falar sobre a luz no cine escollemos unha novela, A laranxa mecánica, de A. Burgess, levada á pantalla por S. Kubrick. Tratamos de ver que novos significados aparecen nesa tradución e cómo se utilizan para expresar as ideas psicolóxicas e morais que forman o contido da obra. Xa veredes que trataremos o noso tema desde moitos puntos de vista, así que hoxe o grupo é moi grande: Carla Alonso, Ibtissam, Álex, Yaiza, Saínza, Alba, Carla Luis, Mateo e David.

Presentación Carla Alonso e Ibtissam abren a charla amosándonos varios fotogramas da película. Neles sempre se ve a luz como algo case sólido e identificable. Moitas veces o foco do que sae está ao fondo da imaxe, apuntando cara a nós. Outras veces está detrás dalgún personaxe, que vemos como entre sombras. Noutras ocasións hai un reflector que proxecta un feixe cónico que aparece na imaxe coma un obxecto máis dos que rodean aos personaxes. Nalgunhasescenas o director traballa o retrato utilizando o claroscuro como na pintura, noutras a imaxe está dividida entre unha zona de luz e outra de sombra. Tamén nos dan varias explicacións do título. A expresión laranxa mecánica era popular en Londres na época en que se fixo a película para referirse a algo que resulta estraño, pero tamén invita a pensar na violencia sutil dun sistema que manexa ás persoas tomando por elas decisións morais e vitais.

Luces e sombras Alex Domínguez, homónimo do protagonista, ensínanos a ler as imaxes. O claroscuro recolle o conflito dos personaxes: É sincero o desexo de Álex de curarse ou é un ser amoral, sen remordementos? Cal é peor, a súa violencia ou a que o estado e a sociedade exercen contra el? As figuras que non vemos porque están a contraluz transmiten a incertidume: que pasará cando Álex tente achegarse á muller que lle aparece espida? As sombras alongadas cara adiante suxiren un sufrimento que está a punto de comezar. Igual que un texto escrito, lemos as imaxes de esquerda a dereita. Cando Álex salta pola fiestra está fuxindo da escuridade da súa esquerda cara a única esperanza, a luz que vén do baleiro, á súa dereita. Finalmente, vemos que todos os personaxes e obxectos que representan a intrusión da sociedade (o ministro, o fármaco, o escritor, a doutora) levan prendas ou obxectos de cor laranxa, como cando o ministro lle dá de comer no hospital.

Un condicionamento respondente Vemos a parte psicolóxica da película. Saínza e Yaiza analizan o Tratamento Ludovico, un condicionamento respondente mediante o cal queren quitarlle a agresividade a Álex. Producindo unha asociación das imaxes violentas e sexuais (e a música de Beethoven) cun medicamento que produce náuseas conséguese que Álex non sexa quen de reaccionar agresivamente. Pero... está curado? Non, porque non é quen de vivir unha vida normal. Non pode relacionarse con ninguén, é incapaz de reaccionar ás agresións doutras persoas e perde a súa paixón pola arte, como nos explicarán Mateo e David.

Asociación libre Alba e Carla Luis analizan agora o segundo tratamento, practicado por unha doutora cara ao final da película. Álex ten que completar uns debuxos nos que faltan os diálogos dos personaxes. Así vai recuperando a capacidade de reaccionar agresivamente pero dun xeito controlado e socialmente aceptable. A escena final poderíase interpretar dese xeito: Álex imaxínase gozando dun sexo bastante salvaxe, algo que parece característico del, pero a muller goza con el, libremente e sen agresións, mentres o público arredor aplaude (en sinal de aceptación social) e volve soar a música de Beethoven. Este tratamento ten algo, por tanto, da asociación libre e o método psicanalítico. Pero a doutora ten tamén algo de inquietante xa que a súa roupa de cor laranxa parece suxerir que traballa para o goberno e para o ministro, quen quedara nunha posición política difícil tras o intento de suicido de Álex. Está finalmente curado?  Ou todo isto é só un xeito máis de utilizalo, anulando violentamente a súa intimidade e a súa capacidade de actuar libremente?

A 9ª sinfonía de Ludwig van Prestamos atención agora ao son, o outro elemento do que, xunto coa luz, está feito o cine. David e Mateo proxectan tres escenas para que vexamos o que xa nos dixeran Saínza e Yaiza: como Álex perde, xunto coa agresividade, a capacidade para gozar da música e da arte.

Fotos da charla
Estas son as fotos de hoxe:

Materiais para descargar
Picando nas imáxes podedes descargar o cartaz da charla e ver as cinco presentacións de hoxe.
A última imaxe é unha ligazón para descargar todos os materiais deste ano (os cartaces e presentacións das cinco charlas).
A quinta presentación de hoxe, sobre a música de A laranxa mecánica, non funciona ben en internet e non se reproducen os vídeos que contén, pero baixando todos os materiais podedes ver a presentación directamente nos vosos ordenadores.
Ata o ano que vén!!!

Cartaz

Presentacións

Todos os materiais das charlas deste curso

CHARLAS "Unha viaxe arredor do mundo das lecturas filosóficas" - 3

3ª Sesión: Unha viaxe á ultraviolencia: A laranxa mecánica

Ten que someterse a un experimento para “quitarlle a violencia”.

A laranxa mecánica, de Anthony Burguess, é unha das novelas de sociología-ficción máis coñecidas, e a versión cinematográfica de Stanley Kubrik proporcionounos imaxes que están moi vivas na nosa conciencia colectiva.
En relación co tema que estudamos en clase, esta obra sérvenos para preguntarnos se a psicoloxía debe utilizar o método das ciencias naturais ou o das ciencias sociais.
Sobre esta novela e esta película fálannos hoxe Carmen, María, Naír e Gabriela.

Carmen preséntanos o tema e ao grupo. Van describir os dous tratamentos cos que se pretende curar a Alex, o protagonista: un deles é de tipo condutista e o outro de tipo psicanalítico.

María analiza os personaxes: Alex e os seus tres drugos ultraviolentos, os políticos, os policías e o persoal da prisión e as/os doutoras/es que tratan de “curar” a Alex.

O primeiro tratamento chámase na novela a Técnica Ludovico. Naír explica que é un condicionamento respondente polo que se pretende que Alex faga unha asociación entre a violencia e unha droga que lle administran mentres ve unhas películas violentas. Despois do tratamento, Alex reacciona á violencia e a sexualidade como ante a droga: prodúcenlle vómitos e náuseas.

Está Alex curado? Agora non é capaz de enfrontarse á xente que quere abusar del. Nin sequera pode escoitar a música de Beethoven: o tratamento condutista quítalle, coa agresividade e a sexualidade, a posibilidade de gozar da vida social e a arte. Alex tenta suicidarse e, no hospital, recibe o segundo tratamento, que nos explica Gabriela. Agora ten que facer libre asociación, unha técnica psicanalítica baseada na interpretación: debe poñer textos para uns debuxos, e así vai aprendendo a elaborar a súa violencia e a convivir con ela.

Finalmente charlamos sobre se Alex está curado. Evidentemente, co tratamento condutista queda peor do que estaba, pero temos tamén moitas dúbidas de que unha persoa como Alex sexa recuperable. En todo caso, o tratamento psicanalítico non sería unha cousa dunhas poucas sesións, como se ve na película (e aínda máis no libro), senón un traballo moito máis longo e profundo.

Materiais para descargar

Coma sempre, deixámosche aquí os materiais que elaboramos. Este é o cartaz:

E esta é a presentación multimedia coa que acompañamos a nosa charla (podes descargala ao final):