CHARLAS "A luz" 2 - A luz nas distopías so s. XX

2ª Sesión: Feliz mundo novo, A onda, 1984

Se algo non existe na linguaxe, non podemos pensalo.

Hoxe estamos sete persoas para facer a nosa exposición: Patricia, Rosa, Lorena, Laura Míguez, Ana, Laura Rodríguez e Irene. Falamos, dentro do tema de A luz, sobre Utopía e Distopía; moitas das novelas que temos na listaxe de lecturas e películas de 1º Bach. pertencen a este xénero e utilizan recursos como presentar ambientes luminosos ou escuros para diferenciar os aspectos positivos e os negativos das sociedades que describen.

Patricia, Rosa e Lorena comentan a novela de Aldous Huxley Feliz mundo novo. Nunha situación futurista hai unha sociedade na que a xente nace por clonación e vive dividida en castes: Alfas, Betas... As persoas están contentas co que son e coa súa forma de vida, pero isto é a costa da súa individualidade; un exemplo é a hipnopedia: desde que son bebés, cando están durmindo, unha cinta magnetofónica repítelles milleiros de veces que a súa caste é a mellor e que non lles gustaría pertencer a outra. Durante o día todo aparenta ser feliz e luminoso pero, pola noite, vemos aparecer o lado escuro e opresivo desta sociedade.

Nun instituto, na clase de historia, un profesor decide facer un experimento coa clase porque cren que non sería posible que se repetise o nazismo. Vístense todas/os igual, de gris e branco, inventan un saúdo e só falan entre a xente do grupo, que chaman A onda. Ao pouco tempo comezan a mellorar os resultados nos deportes e nos exames, pero tamén as actitudes violentas e discriminatorias. Laura Míguez preséntanos a Karo, que é unha rapaza consciente e crítica e que manifesta a súa oposición a través das cores e o vestido: pon roupa vermella e chamativa e mantén a súa opinión aínda que a clase a rexeite. Pero... como acaba todo? Para sabelo teredes que ler o libro ou o cómic, ou ver a película.

1984 foi unha novela que introduciu conceptos, imaxes e metáforas que xa son parte da nosa cultura, coma o Irmán Grande e a neolingua. Ana, Laura Rodríguez e Irene describen os recursos que resaltan a sordidez e a despersonalización desta sociedade orwelliana: a xente vestida coas mesmas roupas das mesmas cores, as rúas escuras e as pantallas de televisión que te observan en todos os lugares sen que ti poidas saber quen é esa persoa que te está observando. O pasado reescríbese constantemente e as palabras que expresan conceptos críticos ou anovadores bórranse do idioma porque se non están na linguaxe non podes pensalos.

Imaxes

Picando nunha das fotos podes ver todas ampliadas, como tira de imaxes.

Materiais para descargar

Hoxe temos temos tres presentacións distintas, ademais do cartaz:

CHARLAS "A luz" 1 - A luz como metáfora do coñecemento

1ª Sesión: O mundo de Sofía

-Estraños prisioneiros eses que contas!
-Pois son iguais ca nós.

Xoves, xusto antes das vacacións, a punto de comezar a primavera. Acaban de rematar os exames e aproveitamos este día de tregua para comezarmos a nova tempada de charlas na biblioteca. Este ano o noso tema que, coma sempre, coincide co proxecto de biblioteca, é A Luz, seguindo á ONU, que declarou a 2015 o Ano internacional da luz.

A luz é un símbolo moi poderoso na filosofía. Loreto, Tati, Manu e Alexia vannos contar a súa historia tal como a descubriron lendo O mundo de Sofía. Deste libro escollimos cinco autores, Platón, Descartes, Locke, Kant e Nietzsche, e a través do seu pensamento iremos desde o Mito da Caverna ata a Ilustración e máis aló, ata a crítica á racionalidade.

Con Loreto repasamos o Mito da Caverna. A xente de 2º Bach., que xa o coñecen, asenten mentres nos explica os símbolos: as sombras son os obxectos do mundo sensible, a escarpada subida ao exterior é a educación, que debe facerse sen forzar á xuventude e no exterior da cova é onde están as ideas, os obxectos que Platón chama reais. O lume da caverna representa o coñecemento sensible e o sol do exterior o coñecemento racional. E o escravo liberado que volve rescatar aos que aínda están prisioneiros é o propio Sócrates, que se mete a si mesmo dentro do seu relato.

Descartes, continúa Tati, é o iniciador da filosofía moderna. El denunciou os erros que cometen os sentidos, como presentarnos o noso dedo máis grande cós obxectos que están detrás del. A razón inventa a óptica, que se apoia na xeometría, para calcular o tamaño orixinal dos obxectos. Do mesmo xeito, a razón debe revisar todo o que os sentidos perciben e así poderemos ter un coñecemento correcto do mundo.

Máis tarde na Idade Moderna, na época da Ilustración, a razón pasa a ser a gran esperanza, e confían na súa luz para organizar a vida en sociedade. Manu fálanos de Locke e Kant; o primeiro propón a división de poderes, que Montesquieu fixou en Lexislativo, Executivo e Xudicial, e o segundo anuncia o tempo en que as institucións supranacionais coma a ONU ou o Tribunal Penal Internacional substituirán ás guerras e traerán a paz perpetua.

Pero non culminamos esta charla coa confianza absoluta na razón senón coa sospeita que algúns autores lanzan sobre ela cando non se complementa coas emocións e os sentimentos. Alexia explícanos como Nietzsche escolleu aos deuses gregos Apolo e Dionisos como metáforas destes dous aspectos da arte, da cultura e de todo o humano. Apolo é o deus da luz diúrna, da beleza formal, da argumentación e, como vimos no traballo de O soño dunha noite de San Xoán, da cidade, moderna pero represiva e individualista. Dionisos, o deus do viño, é o deus da ensoñación e da noite, das paixóns e o desexo e, como nos ensinaba Shakespeare, do bosque, máxico e liberador.

Imaxes

Algunhas fotos da charla. Pica nunha calquera para abrir o visor de imaxes e ver todas ampliadas.

Materiais para descargar

Podes descargar os materiais que utilizamos, o cartaz e a presentación multimedia:

              

Encontro coa psicóloga e psicanalista Concha Pazo 2016

“Non somos señores da nosa propia casa” - C. G. Jung

Colaboración no Proxecto da Biblioteca Escolar 2015-16, A luz.

Texto elaborado a partir de contribucións de toda a clase.

O pasado mércores Concha Pazos, a anterior orientadora do instituto, viunos dar unha charla sobre psicoloxía. Comezou falando sobre a historia desta ciencia e de varios persoeiros que se dedicaron a ela (en especial, de Jung); despois falounos da interpretación dos soños e finalmente púxonos un vídeo no cal un psicólogo intentaba axudar a comprender ao seu paciente que a súa familia acéptao tal como é.

Historia da Psicoloxía
Ao longo da historia, as enfermidades mentais como depresións, neuroses, etc. Estiveron presentes nos seres humanos. Por esta razón, levamos toda a historia buscando unha explicación ou unha causa para as enfermidades mentais e por suposto unha cura. O texto dun home deprimido máis antigo, atopado na pirámide de Keops (hai 4.000 anos), empeza dicindo: “Estou cansado deste mundo e quero morrer”.
En Mesopotamia e Israel a enfermidade mental considerábana un castigo divino e había que buscar o pecado ao que se debía.
En Exipto (s. XVI aC) tratábase a enfermidade a través dos soños.
En Grecia trataban, p.ex. os ataques de pánico, metendo as persoas nun templo; esta persoa durmía e despois interpretaban os soños, sobre todo mediante pensamentos mitolóxicos (mediante isto, as persoas con males máis leves recuperábanse). O soño é unha forma de recuperación. Cousas que, durante ese día ou momento de angustia, non quedaron claras no consciente, o inconsciente intenta asimilalas mediante os soños. Hipócrates sitúa no cerebro a capacidade de pensar, sentir e soñar. Tamén Galeno, en Roma, aplica a teoría dos catro humores á psicoloxía.
Na Idade Media considérase a enfermidade mental como posesión demoníaca, polo que se “curaban” mediante exorcismos.
No Renacemento médicos coma Paracelso (s. XV) pensaron que a enfermidade mental aparece de maneira natural.
Philippe Pinel (1745-1826) liberou aos doentes mentais encarcerados en edificios onte non tiñan nigún tipo de atención e acababan volvéndose tolos. Isto fai cambiar a actitude da sociedade cara a esta enfermidade.
Mesmer (1734-1815) descubriu que aplicando unha serie de descargas eléctricas nos músculos as persoas sufrían durante poucos segundo pero despois se atopaban realmente ben porque liberaban as tensións, e que falando con eles sentiríanse tamén mellor; isto levará despois á hipnose, o que fai que aparezan recordos da infancia que as persoas non tiñan. Tamén empréganse para facer o proceso ao revés: mandar ordes e demais; cando a persoa esperta non recorda nada e obedecerá esta orde de maneira involuntaria, inconscientemente. Mediante este proceso a persoa séntese ben mentres está hipnotizada pero despois volverá ao seu estado anterior.
A mediados so s. XIX Freud decátase de que hai procesos mentais que se poden resolver buscando a solución no inconsciente. Fixa o concepto de trauma; unha situación traumática dáse cando se dan simultaneamente tres condicións:

A intensidade do suceso
A incapacidade de respondelo de forma axeitada e
A duración no tempo do trastorno e os efectos patóxenos.

Para superar isto a persoa fai unha división do seu consciente negando o que non quere pensar que si que pasou para dalgunha forma intentar superalo ou simplemente esquecelo.
Nun psiquiátrico de Zurich (o Hospital Burghölzli) psiquiatras coma C. G. Jung deron nome á esquizofrenia e fixeron moitos traballos, algún dos cales perfeccionaban o traballo de Freud.
No s. XX búscanse substancias para mellorar os síntomas. Desenvólvense os psicofármacos. Isto presenta varios problemas xa que non se debe utilizar a medicación dun xeito que impida a elaboración persoal dos problemas.
A psicoloxía, como ciencia, nace da interacción entre a medicina e a filosofía a partir do s. XIX e estúdase como carreira desde o s. XX. No bacharelato é unha materia optativa nalgunhas comunidades autónomas, por exemplo en Valencia. Dáse formación base para psicoloxía, pedagoxía, traballo e educación social e incluso dereito, e por tanto ten moi variadas saídas laborais na sociedade: en divorcios, discusións, despidos... tamén en selección de persoal para empresas, gabinetes psicopedagóxicos e orientación en centros educativos, psicoloxía clínica para problemas de personalidade, etc.

A interpretación dos soños
Freud é o descubridor do inconsciente: moitas cousas, enfermidades veñen do inconsciente, decátase e crese que arranxándoo pódese chegar á cura. En 1983 fai unha teorización sobre a histeria e en 1900 publicación A interpretación dos soños
Jung dicía que por medio dos soños accedemos aos aspectos máis profundos da nosa realidade psíquica. A veces tortuosa e outros liberadora. Unha das súas frases máis famosas é Os nosos soños son sumamente independentes da nosa conciencia e extremadamente valiosos porque non podermos facer trampas. Os distintos soños poden representar diferentes cousas na nosa vida, e sempre hai que miralos dentro dun contexto, porque non para todo o mundo significa o mesmo, e débese buscar unha interpretación persoal.
A partir deses descubrimentos desenvolveu moitas técnicas que se utilizan hoxe en día: A asociación de palabras (na que se basea unha máquina da verdade), a análise de debuxos, soños e fantasías, o sand play... Tamén explicou o proceso de individuación, que é o proceso polo cal o eu fai consciente o inconsciente persoal e colectivo.
Concha púxonos un exemplo de interpretación dun soño no que se utiliza a análise das imaxes e a asociación que fai a nena, de 11 anos, que soñaba: Dúas rapazas pelexan, a súa nai di que lles bote auga e sobe por unhas escaleiras que se converten en escaleiras mecánicas cara a abaixo.

No seu caso, as dúas rapazas simbolizan a relación coa súa nai e as discusións polas que pasan.
Por outra banda, cando a nena tira o cubo de auga porque llo dixo a nai, estase reflectindo a autoridade da nai. A nena quere explorar o mundo soa e librarse da nai, isto o simbolizan as escaleiras.
Pero estas escaleira, en vez de ir cara a arriba, votan cara a abaixo, o que representa que aínda é moi nova para isto e non pode ignorar á nai, senón que ten que facerlle caso e respectala aínda que non lle guste.

En terapia
Finalmente vimos un capítulo comentado da serie En Terapia (T3-27):

Libro de visitas
Neste álbum recollemos os comentarios da xente de clase:

Algunhas fotos